2026
Start
Temat przewodni konferencji podejmuje problematykę funkcjonowania różnego typu ksiąg w różnych przestrzeniach życia religijnego w średniowieczu – od wspólnotowej liturgii po prywatną dewocję – jako medium przekazu treści biblijnych, dogmatycznych i homiletycznych, a także tekstów, formuł i norm, regulujących kult wspólnotowy oraz tych wypełniających praktykę prywatną, zarówno środowisk duchownych jak i świeckich. Łacińskie słowo "usus" rozumiemy tu bardzo szeroko - od bezpośredniego wykorzystania ksiąg w oficjalnej praktyce liturgicznej, przez ich użytkowanie w przestrzeni życia intelektualnego, po ich rolę - jako nośników modlitwy i obrazu - w sferze indywidualnego doświadczenia religijnego.
Oczekujemy referatów, opisujących szersze zjawiska w ramach średniowiecznej religijności, ale też studiów szczegółowych, skoncentrowanych na konkretnych przykładach tekstów, a przede wszystkim – podejmujących zagadnienie ich materialnych nośników. Chcemy spojrzeć na średniowieczny kodeks przez pryzmat jego twórców i użytkowników, funkcji pierwotnych (w tym długiego trwania w różnych kontekstach sakralnych) oraz wtórnych (w tym – w obiegu bibliotecznym i kolekcjonerskim), a także pod kątem cech materialnych oraz wartości artystycznych.
22-24 stycznia 2026
Komitet naukowy
Wydział Sztuk Pięknych UMK w Toruniu
Instytut Historii Sztuki i Dziedzictwa Kulturowego
Historyk sztuki, od czasu studiów związana z Wydziałem Sztuk Pięknych UMK. Prowadzi badania nad sztuką średniowieczną dawnego państwa zakonnego w Prusach (zwłaszcza rzeźba i malarstwem) w kontekście jej europejskich powiązań oraz nad funkcją sztuki w liturgii, kulcie i pobożności regionu pokrzyżackiego. Osobnym przedmiotem jej badań jest spuścizna rękopiśmienna – przede wszystkim kodeksy z terenów państwa zakonnego w Prusach.
Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu
Absolwentka historii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, stopień doktora uzyskała na podstawie rozprawy Kapituła katedralna w Gnieźnie w świetle metryki z lat 1408–1448 (wydanej w 2003 r.). Od 2008 r. związana z Sekcją Rękopisów Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu. Jej zainteresowania badawcze koncentrują się na historii Kościoła i duchowieństwa w średniowiecznej Polsce oraz kodykologii.
Instytut Historii Nauki PAN w Warszawie
Pracownia Badań nad Dawną Książką
Profesor w Instytucie Historii Nauki PAN, kierownik Pracowni Badań nad Dawną Książką; zajmuje się kodykologią, paleografią i geografią w średniowieczu.
Instytut Badań Literackich PAN w Warszawie
Pracownia Literatury Średniowiecza
Historyk mediewista, prze wiele lat profesor w Instytucie Historii w Pracowni Dziejów Społeczeństwa i Kultury Epoki Przedindustrialnej (wcześniej Zakładu historii średniowiecznej) Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach; w latach 2008-2018 r.: profesor nzw. w Instytucie Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk w Warszawie w Zakładzie Badań Źródłoznawczych i Edytorstwa, obecnie pracownik Instytutu Badań Literackich PAN, w którym kieruje Pracownią Literatury Średniowiecza .
Wydział Sztuk Pięknych UMK w Toruniu
Dyplomowana konserwatorka dzieł sztuki, absolwentka UMK, związana z Katedrą Konserwacji-Restauracji Papieru i Skóry na Wydziale Sztuk Pięknych UMK. Specjalizuje się w konserwacji i restauracji zabytków na podłożu z papieru, pergaminu oraz skóry, w tym: malarstwa, rysunku, grafik oraz zabytkowych kodeksów i obiektów rzemiosła artystycznego. Przedmiotem jej zainteresowań badawczych i konserwatorskich jest dawny papier jako medium dziedzictwa kulturowego a także dzieła sztuki na podłożach papierowych z problematyczną warstwą medium szczególnie wrażliwą na czynniki zewnętrzne: gwasze, akwarele, pastele, rękopisy, mapy, miniatury i iluminacje itp.
Instytut Historii Nauki PAN w Warszawie
Pracownia Wiedzy o Dawnej Książce
dr nauk o sztuce, adiunkt w Instytucie Historii Nauki PAN; historyk sztuki, kodykolog. Jego zainteresowania badawcze koncentrują się wokół średniowiecznych iluminowanych rękopisów łacińskich, zwłaszcza w aspekcie dekoracji filigranowej. Dotychczasowe publikacje związane są głównie z manuskryptami ze zbiorów Biblioteki Diecezjalnej w Pelplinie oraz ze skryptorium tamtejszych cystersów.
Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu
Dyrektorka Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu, absolwentka polonistyki oraz informacji naukowej UMK. Ukończyła studia doktoranckie z zakresu bibliologii i informatologii, a w 2024 r. zdobyła dyplom z komunikacji w organizacji opartej na empatii na Uniwersytecie SWPS w Warszawie. Na UMK pełniła szereg funkcji, od kierowniczych po eksperckie, odpowiadając m.in. za reorganizację i modernizację Biblioteki Wydziału Humanistycznego.
Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie
Bibliotekarz i bibliofil, specjalista z zakresu książki dawnej, redaktor, starszy kustosz dyplomowany, w latach 2010-2024 dyrektor Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu; od września 2025 - dyrektor Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie. Posiada bogate, blisko 30-letnie doświadczenie dydaktyczne, jest autorem licznych publikacji z zakresu bibliotekoznawstwa, bibliotekarstwa, księgoznawstwa, naukoznawstwa, biografistyki i bibliografii.
Wydział Sztuk Pięknych UMK w Toruniu
Katedra Architektury Wnętrz i Rzeźby
Zainteresowanie badawcze koncentruje na sztuce państwa zakonnego w Prusach, ze szczególnym uwzględnieniem średniowiecznej architektury i jej wystroju oraz rzeźby snycerskiej i malarstwa tablicowego, przede wszystkim w kontekście problemów zabytkoznawczych i konserwatorskich, a także kodeksami rękopiśmiennymi w aspekcie badań interdyscyplinarnych. Ważne miejsce w prowadzonych przez niego pracach badawczych (zwłaszcza z wykorzystaniem tzw. badań nieinwazyjnych – NIR, UV, XRF) zajmuje problematyka zabytkoznawcza sztuki średniowiecznej, z naciskiem na technikę wykonania, materiałoznawstwo, autentyczność i integralność zabytków.
Instytut Historii Nauki PAN
Historyk-mediewista, profesor Instytutu Historii Nauki PAN, kierownik projektu Manuscripta.pl i współpracownik projektu Repertorium chronicarum. Absolwent Instytutu Historycznego UW, doktoryzował i habilitował się w IHN PAN. Interesuje się zagadnieniami związanymi ze źródłoznawstwem, a zwłaszcza kodykologią, a także historią historiografii średniowiecznej oraz historii nauki.
Wydział Sztuk Pięknych UMK w Toruniu
SEKRETARZ KONFERENCJI
Absolwentka kierunku Ochrona Dóbr Kultury i doktorantka w zakresie nauk o sztuce na UMK. Pracuje w Muzeum Diecezjalnym w Pelplinie oraz jest wolontariuszką w Muzeum Okręgowym w Toruniu, członkini Koła Naukowego Historyków Sztuki Średniowiecza. Swoje prace dyplomowe poświęciła szeroko zakrojonym badaniom średniowiecznych rzeźb drewnianych z terenów dawnego państwa zakonnego w Prusach.
Wydział Sztuk Pięknych UMK w Toruniu
SEKRETARZ KONFERENCJI
Absolwentka Ochrony Dóbr Kultury. Swoje prace dyplomowe poświęciła badaniu francuskich ksiąg z XIII/XIV wieku ze zbiorów Biblioteki Diecezjalnej w Pelplinie. Jako laureatka III edycji konkursu Mobility for InternationAl CoopeRaTion: SMART 3 organizowanego przez Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu prowadziła badania w The British Library w Londynie. Bierze czynny udział w projektach naukowych: „Ratujemy pelplińską Biblię Gutenberga - interdyscyplinarny projekt badawczy, konserwatorski i upowszechniający” oraz „Inwentarz Sztuki Torunia”. Jest członkinią Koła Naukowego Historyków Sztuki Średniowiecza UMK, wolontariuszką w Muzeum Okręgowym w Toruniu i pracownikiem w Muzeum Diecezjalnym w Pelplinie.
Uczestnicy
GOŚCIE SPECJALNI
dr Kateřina Kubínová (Institute of Art History of the Czech Academy of Science in Prague)
dr Jan Dienstbier (Institute of Art History of the Czech Academy of Science in Prague)
_________________________________
REFERENCI
ks. dr Wojciech Baran (Archiwum i Biblioteka Krakowskiej Kapituły Katedralnej na Wawelu)
mgr Guillaume Bankowski (Université Lumière Lyon 2)
prof. dr hab. Krzysztof Bracha (Instytut Badań Literackich PAN)
mgr Weronika Brączkowska (Wydział Sztuk Pięknych UMK w Toruniu)
dr Irina Chachulska (Instytut Sztuki PAN)
dr Ewa Chlebus (Centrum Studiów Mediewistycznych KUL)
dr Wiktor Dziemski (Pracownia Wydawnictw Źródłowych UJ)
dr Agnieszka Fabiańska (Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie)
dr Paweł Figurski (Instytut Sztuki PAN)
dr Radosław Franczak (Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu)
dr Dominika Grabiec (Instytut Sztuki PAN)
prof. dr hab. Czesław Grajewski (Uniwersytet Kard. Stefana Wyszyńskiego w Warszawie)
prof. UMK Monika Jakubek-Raczkowska (Wydział Sztuk Pięknych UMK w Toruniu)
prof. PAN Jerzy Kaliszuk (Instytut Historii Nauki PAN)
mgr Miłosz Kargol (Szkoła Doktorska Nauk Humanistycznych UJ)
mgr Łukasz Krzyszczuk (Centrum Studiów Mediewistycznych KUL / Oddział Rękopisów Biblioteki
Uniwersyteckiej we Wrocławiu)
prof. UJ Jakub Kubieniec (Uniwersytet Jagielloński)
dr Eduard Lazorík (Institute of Musicology, Slovak Academy of Sciences)
dr Justyna Łuczyńska-Bystrowska (Uniwersytet Papieski Jana Pawła II / Muzeum Narodowe w Krakowie)
mgr Joanna Maria Malczewska (Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie)
prof. PAN Ewa Manikowska (Instytut Sztuki PAN)
dr Mateusz Franciszek Marszałkowski (Instytut Historii Nauki PAN)
prof UWr Wojciech Mrozowicz (Instytut Historii Uniwersytetu Wrocławskiego)
prof. Viktor Nedeski (Faculty of Orthodox Theology at Ss. Cyril and Methodius, University in Skopje)
prof. dr hab. Piotr Oliński (Instytut Historii i Archiwistyki UMK w Toruniu)
prof. UW Monika Opalińska (Instytut Anglistyki Uniwersytetu Warszawskiego)
mgr Ewa Orłowska (Uniwersytet Wrocławski / Zakład Narodowy im. Ossolińskich)
dr Paulina Pludra-Żuk (Instytut Historii Nauki PAN)
dr Katarzyna Płonka-Bałus (Muzeum Narodowe w Krakowie – Muzeum Książąt Czartoryskich)
dr Adam Poznański (Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu)
mgr Anna Putkowska (Wydział Sztuk Pięknych UMK w Toruniu)
dr Adrien Quéret-Podesta (Instytut Slawistyki PAN)
prof. UMk Juliusz Raczkowski (Wydział Sztuk Pięknych UMK w Toruniu)
Ks. dr Michał Sołomieniuk (Archiwum Archidiecezjalne w Gnieźnie)
mgr Karolina Szula (Uniwersytet Wrocławski)
Ks. dr Szymon Tracz (Beskidzkie Muzeum Rozproszone Diecezji Bielsko-Żywieckiej)
prof. UAM Leszek Wetesko (Instytut Kultury Europejskiej UAM w Poznaniu)
mgr Justyna Wojnowska (Wydział Sztuk Pięknych UMK w Toruniu)
dr hab. Rafał Wójcik (Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu)
dr Dagmara Wójcik-Zega (Uniwersytet Jagielloński)
mgr Zofia Załęska (Muzeum Narodowe w Warszawie)
dr Mateusz Zimny (Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie)
dr Piotr Ziółkowski (Instytut Sztuki PAN)
mgr Monika Żyłka (Wydział Humanistyczny, Uniwersytet Śląski w Katowicach)
_________________________________
MODERATORZY
dr Jolanta Czuczko (Wydział Sztuk Pięknych UIMKw Toruniu)
prof. dr hab. Susi Ferfoglia (Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie)
prof. UMK Filip Pręgowski (Wydział Sztuk Pięknych UMK w Toruniu)
prof. PAN Jacek Soszyński (Instytut Historii Nauki PAN)
prof. UMK Arkadiusz Wagner (Instytut Badań Informacji i Komunikacji UMK w Toruniu)
prof. UMK Michał F. Woźniak (Wydział Sztuk Pięknych UMK w Toruniu - profesor emeritus)
_________________________________
AUTORZY POSTERÓW
Lidia Bannach-Szewczyk (Biblioteka Uniwersytecka Marta Czyżak w Toruniu)
Marta Cieplińska (Biblioteka Uniwersytecka Marta Czyżak w Toruniu)
dr Marta Czyżak (Biblioteka Uniwersytecka Marta Czyżak w Toruniu)
dr Ivona Jablonskaja (Wydział Sztuk Pięknych UMK w Toruniu)
Anna Hanczewska (Biblioteka Uniwersytecka Marta Czyżak w Toruniu)
Ilona Miller (Biblioteka Uniwersytecka Marta Czyżak w Toruniu)
mgr Michał Radtke (Wydział Sztuk Pięknych UMK w Toruniu)
mgr Julia Urbanowicz (Biblioteka Uniwersytecka Marta Czyżak w Toruniu)
_________________________________
AUTORZY WYSTAWY KOPII RĘKOPIŚMIENNYCH
Kamila Błajda
Julia Ciechanowska
Antonina Dąbrowska
Hanna Dziatko
Agnieszka Hodur
Edward Jakóbczyk
Julia Jurkiewicz
Iga Filipiuk
Wiktoria Kabiri
Klara Kośmider
Anna Rauchfleisz
Julia Urbanowicz
Program
Sponsorzy i patronaty
